Na czym polega ryczałt w działalności gospodarczej i kiedy warto go wybrać?

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to uproszczona forma opodatkowania, która zdobywa popularność wśród przedsiębiorców o określonych profilach działalności. Wybór tej formy oznacza płacenie podatku od przychodu według stałej stawki, przy założeniu, że podatnik nie odlicza kosztów uzyskania przychodu. Odpowiedni wybór ryczałtu wymaga zrozumienia jego zasad, limitów i konsekwencji dla przedsiębiorcy w świetle aktualnych przepisów.

Istota ryczałtu w działalności gospodarczej

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych polega na opodatkowaniu uzyskanego przychodu – czyli wartości sprzedaży bez VAT – bez możliwości pomniejszenia o ponoszone koszty. Podatek wylicza się jako procent od przychodu zgodny ze stawką przypisaną dla danej działalności z wykazu PKD, określoną w art. 12 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym [1][3][6]. Cechą szczególną tej formy opodatkowania jest uproszczona ewidencja – przedsiębiorca prowadzi jedynie ewidencję przychodów bez konieczności prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów [1][6].

Ryczałt nie jest kompatybilny z kartą podatkową. Wykluczeni z tej formy są także przedsiębiorcy wykonujący niektóre czynności wskazane w załączniku nr 2 do ustawy, osoby świadczące usługi dla byłego pracodawcy lub przeprowadziły reorganizację prawną w niedawnym czasie [3][4].

Stawki ryczałtu oraz limity przychodów

Stawki ryczałtu zależą od rodzaju prowadzonej działalności. Przykładowo, 2% stawki przypisane są sprzedaży własnych produktów rolnych i zwierzęcych, 3% stosuje się w handlu, 5,5% dotyczy prac budowlanych, a 8,5% obowiązuje w gastronomii i najmie do 100 tys. zł rocznie. Dla wolnych zawodów przewidziano stawkę 17% [1][3][4][5]. Wartość przychodu decyduje o zakresie zastosowania tych stawek, a szczegółowe wyliczenie znajduje się w przepisach [1][5].

Podatnik ma prawo stosować ryczałt pod warunkiem, że jego przychody nie przekroczą 2 000 000 euro rocznie. Według kursu NBP z 1 października 2024 roku, w 2025 roku limit ten wynosi 8 569 200 zł dla jednoosobowej działalności, a kwartalny dla ryczałtu to 856 920 zł. W przypadku spółek limit liczony jest łącznie dla wszystkich wspólników [2][5]. Przekroczenie limitu skutkuje utratą prawa do ryczałtu od początku następnego roku [2][5].

Niezależność od podatku VAT i wykluczenia

Wybranie ryczałtu nie oznacza automatycznie obowiązku rejestracji do VAT. Przedsiębiorca może korzystać ze zwolnienia podmiotowego z VAT, o ile jego przychody nie przekroczą 200 000 zł rocznie (lub proporcjonalnie – w przypadku otwarcia działalności w trakcie roku). Po przekroczeniu limitu lub w razie wykonywania działalności zobowiązanej do opodatkowania VAT, należy zarejestrować się jako podatnik VAT i naliczać należny podatek od nadwyżki [1][2].

Z ryczałtu wykluczone są osoby świadczące usługi dla byłego pracodawcy w zakresie identycznym jak przed rozpoczęciem działalności, podmioty po reorganizacji lub te wykonujące działalność wymienioną w załączniku nr 2 ustawy [3][4].

Proces rozliczenia podatku w ryczałcie

Rozliczenie podatku polega na wprowadzeniu wszystkich przychodów do ewidencji (zwykle na podstawie kasy fiskalnej lub rejestru sprzedaży). Podatek oblicza się co miesiąc lub kwartał jako przychód pomnożony przez odpowiednią stawkę procentową. W tej formie nie funkcjonują progi podatkowe i nie obowiązuje większość ulg poza podstawowymi [1][6]. Termin zapłaty podatku upływa 20. dnia miesiąca następującego po okresie rozliczeniowym [1][6].

Do obowiązków podatnika należy także prowadzenie ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych wykorzystywanych w działalności [3][6]. Brak jest konieczności księgowania kosztów – podatnik skupia się wyłącznie na opodatkowanym przychodzie.

Kiedy warto wybrać ryczałt?

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych opłaca się szczególnie przedsiębiorcom prowadzącym działalność o niskim udziale kosztów w stosunku do przychodu oraz uzyskującym wysoką rentowność [2][5]. Uproszczona ewidencja i niższe stawki dla części branż powodują, że coraz więcej jednoosobowych działalności gospodarczych – zwłaszcza tych świadczących usługi lub prowadzących handel – wybiera tę formę [2][6].

Ryczałt jest niekorzystny dla przedsiębiorców ponoszących wysokie koszty działalności, ponieważ nie mogą oni pomniejszyć przychodu o te wydatki. Forma ta jest także zalecana dla tych, którzy nie przekroczą limitu przychodów i nie znajdują się w katalogu branż wykluczonych z ryczałtu [1][2][5].

Decyzja o wyborze ryczałtu – zasady i terminy

Przedsiębiorca może wybrać ryczałt przy zakładaniu działalności gospodarczej lub w drodze zmiany formy opodatkowania – najpóźniej do 20. dnia miesiąca po miesiącu osiągnięcia pierwszego przychodu. W przypadku spółek decyzję należy podjąć jednomyślnie przez wszystkich wspólników, a wybór ten obowiązuje przez cały rok podatkowy [1][3][6].

Warunkiem pozostania przy ryczałcie jest coroczne pilnowanie limitów przychodów oraz bieżące sprawdzanie aktualnych stawek i zapisów ustawowych. Przekroczenie limitu wymusza przejście na inną formę opodatkowania od następnego roku [2][5].

Podsumowanie podstawowych zalet i ograniczeń ryczałtu

Podatek od przychodu jest główną cechą wyróżniającą ryczałt na tle innych form. Ten model opodatkowania zdejmuje z przedsiębiorcy obowiązek prowadzenia rozbudowanej księgowości i daje prostotę formalną, lecz kosztem braku możliwości pomniejszania przychodu o koszty uzyskania. Limit przychodów ma kluczowe znaczenie: daje możliwość prostego rozliczania podatku, ale nakłada ograniczenia dla rozrastających się działalności. Przed wyborem ryczałtu warto przeanalizować swoje przychody, typ działalności oraz zakładany poziom kosztów [1][2][5][6].

Źródła:

• [1] https://bizky.ai/blog/jednoosobowa-dzialalnosc-gospodarcza-vat-czy-ryczalt-co-wybrac/
• [2] https://amavat.pl/ryczalt-co-musze-wiedziec/
• [3] https://symfonia.pl/blog/slownik/ryczalt-od-przychodow-ewidencjonowanych/
• [4] https://www.pitax.pl/wiedza/poradnik-rozliczenia/ryczalt-ewidencjonowany/
• [5] https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-ryczalt-od-przychodow-ewidencjonowanych-dostepne-stawki-ryczaltu
• [6] https://www.infakt.pl/ryczalt/